Contratto per il Martirio di San Vitale a Ravenna

1580, 20 giugno

Commento
Federico Barocci, in presenza, stipula con l'abate Andrea da Ostilia e i superiori del convento benedettino di San Vitale a Ravenna, presso il notaio ravennate Bernardino Mengoli, il contratto per l’esecuzione del Martirio di San Vitale (Muratori 1912, pp. 251-253); come risulta dall’atto, a questa data il pittore aveva già sottoposto ai monaci un progetto grafico dell'opera, rispetto al quale si dichiara disponibile ad aumentare il numero delle figure. Barocci si impegna a realizzare il dipinto a Urbino, per un importo complessivo di 600 scudi, dei quali i primi cento da versarsi all’avvio del lavoro e i restanti via via fino al compimento. La pala sarà ultimata e consegnata nel 1583 (vedi). [Valentina Balzarotti]

Trascrizione
«In Christi nomine Amen. Anno ab eiusdem Domini Nativitate millesimo quingentesimo octuagesimo indictione octava tempore pontificatus Domini in Christo patris et Domini nostri Domini Gregorii divina providentia papae XIII die vero XX mensis junii lunae.
Personaliter constitutus coram me notario et testibus infrascriptis specialiter vocatis videlicet dominus Federicus filius domini Ambrosii de Barrocciis civis et pictor ex Urbino praesens per se, et eius hederes, et imperpetuum successores sponte, et animo deliberato et omni meliori modo via causa etc. quibus etc. promisit, et convenit reverendis in Christo patribus domino Andreae de Hostilia abbati, domino Fulgentio de Placentia priori, et domino Justiniano de Heste cellerario venerabilis abbatiae, et monasterii Sancti Vitalis de Ravenna ordinis Sancti Benedicti congregationis cassinensis alias Sanctae Justinae de Padua praesentibus pro se, et eorum in dicta abbatia imperpetuum successoribus mihique notario publico infrascripto uti publice et auctoritatem [sic] personae praesenti etc. facere unam anconam in tela pictam pro altare dictae ecclesiae vocato altare Sancti Vitalis Ravennatis in dicta eorum ecclesia divi Vitalis existente illius inventionis circa picturam, et tot figuris, et prout ipse dominus Federicus ostendidit disignum reverendissimis dominis abbati priori domino Benedicto de Ravenna domino Diogenio de Argenta domino Andreae de Meldulis superioribus dictae abbatiae ut mihi notario publico infrascripto ut etc. praesenti etc. uti publice et auctoritate personae etc. dixerunt supradicti reverendissimi dominus Andreas abbas reverendus prior et dominus Justinianus cellerarius praesentes predicta pertractata fuere inter predictos superiores ante confectionem praesentis instrumenti et sic facto scortinio, et balotatione inter ipsos pars

proposita obtinuit videlicet quinque in favorem et una [sic] contra, et ultra praedictum disignum ostentum per ipsum dominum Federicum idem dominus Federicus promisit illud pluribus figuris augere, et accrescere ita sponte se obligavit supradictis reverendissimis patribus infrascriptis praesentibus, et nominibus quibus supra acceptantibus ad omne ipsius domini Federici beneplacitum, et suis sumptibus dictam anconam completam dare, et consignare Urbini dictis reverendissimis patribus sive eorum agentibus, nuntio vel procuratori pro precio et precii nomine scutorum sexcentum auri in auro boni auri et iusti ponderis videlicet scudi 600 d'oro in oro de quo quidem precio videlicet scutos 600 ut supra supradicti reverendissimi dominus Andreas abbas dominus prior dominus Justinianus cellerarius ut supra praesentes per se, et eorum, et cuiuslibet eorum imperpetuum successores in dicta eorum abbatia facientes ut dixerunt etc. in executione partiti propositi inter ipsos reverendissimos et alios supranominatos superiores modo absentes etc. alias mature discusso et ballotato, et quinque suffragiis inter sex obtentis ut ipsi reverendissimi patres ut supra praesentes mihi notario dixerunt, et attestati fuerunt ad praesentiam supradicti domini Federici praesentis etc. ac testium infrascriptorum etc. promiserunt, convenerunt, et se obligarunt dicto domino Federico ut supra praesenti, et pro se suis heredibus, et imperpetuum successoribus dare solvere, et effectualiter exborsare, et numerare ipsi domino Federico et ut supra etc. dictos scutos sexcentum auri in auro hoc modo videlicet statim ac quando dictus dominus Federicus posuerit manus in dictum opus dicte ancone scuta centum auri in auro videlicet ducati 100 d'oro, ressiduum vero usque ad integram satisfactionem, et precii totius

solutionem dictorum scutorum sexcentum auri etc. quolibet anno et durante anno praesenti ad omnem petitionem dicti domini Federici etc., scutos centum auri in auro de quibus quidem scutis sexcentum modo quo supra solvendis per ipsos reverendos dominos monachos ipsi reverendissimi patres ut supra praesentes etc. se constituerunt veros, certos liquidos, et indubitatos debitores praedicti domini Federici ibidem praesentis etc. iuxta, et secundum formam obligationis Camerae Apostolicae etc. Hoc tamen pacto solemni stipulatione valato etc. pro casu quo dictum opus ex impedimento mortis ipsius domini Federici quod Deus avertat et non posset perficere, et effectualiter complere in tali casu solvere teneantur, et ita promiserunt illud quod de dicta ancona factum fuerit iuxta declarationem faciendam per peritos in arte tunc comuniter eligendos inter ipsos reverendissimos patres, et heredes praedicti domini Federici respective.
Renuntiantes exceptioni presentis contractus et promisionis [***] sic ut supra factae doli mali et qualiter etc. et etiam alio pacto quod facta actuali et reali consignatione dictae anconae finite et stabilite pictoris Urbini dicti reverendissimis monacis ut supra ipsi patres presentes et eorum successores teneantur et ita se obligarunt facere novum instrumentum et novam obligationem de solvendo ressiduum precii predicti eo tunc non solutum occasione dictae anconae ut supra terminis et dilationibus predictis etc. [***].
Volentes realiter conveneri [sic] et gravari ipsi patres dictis nominibus et dictus dominus Federicus realiter et personaliter hic Ravennae et qualiter ubique locorum mundi ubi etc. ibi etc. renuntiantes foro feriis moratoriis consiliis etc. et qualiter etc.
Pro quibus omnibus et singulis firmiter observans attendens

obligarunt se ad invicem et vicissim omnia eorum bona ut supra dicti patres dictae eorum abbatiae, et dictus dominus Federicus propria stabilia[?] mobilia se moventia, iura et actiones presentia et futura, item respective refficere omnia damna expensis et interesse et [***] de quibus etc. iurantes respective in manibus mei notarii respective ut supra dicti patres super pactis et dicti domini Federicii manibus predicta omnia et singula fuisse et esse vera, et ea attendere et observare ut supra etc. sub pena periurii etc.

Actum Ravennae in Guaita Sanctae Mariae Maioris in dicto monasterio in celleraria praesentibus ibidem magistro Francisco quondam Matthei de Avogadis et Antonio filio Ioannis de Contessis de Ravenna testibus ad predicta omnia, et singula habitis, vocatis etc.
Et ego Bernardinus Mengolus de Lazaris notarius, et civis Ravennatis rogavi etc.»

Coll. ASRA, Archivio Notarile, vol. 652, Bernardino Mengoli, a. 1580, f. 48r-50r
Bibl. S. Muratori, Il Martirio di San Vitale del Barocci, notizie, documenti, aneddoti, in "Felix Ravenna", 6, aprile 1912, pp. 244-259